Uzależnienia w wieku szkolnym – mechanizmy, sygnały, działania

1. Medyczne podstawy uzależnień:
a) definicja uzależnienia wg WHO, ICD-11 i DSM-5,
b) neurobiologia uzależnień – jak działa mózg osoby uzależnionej,
c) układ nagrody, dopamina i mechanizm uzależnienia,
d) różnice między uzależnieniem, nadużywaniem a tolerancją.
2. Klasyfikacja uzależnień:
a) uzależnienia chemiczne – alkohol, nikotyna, narkotyki (THC, amfetamina, opioidy, designer drugs), leki (m.in. benzodiazepiny, leki przeciwbólowe),
b) uzależnienia behawioralne (uznane w DSM-5) – uzależnienie od gier, Internetu, social mediów, hazardu, zakupów.
3. Objawy kliniczne i skutki zdrowotne:
a) objawy fizyczne i psychiczne uzależnienia,
b) fazy uzależnienia: eksperymentowanie, regularne używanie, uzależnienie,
c) wpływ uzależnień na rozwój mózgu nastolatka,
d) konsekwencje zdrowotne: somatyczne i psychiatryczne (np. depresja, zaburzenia lękowe, samookaleczenia).
4. Epidemiologia i aktualne zagrożenia:
a) dane epidemiologiczne – jak wygląda problem w Polsce i Europie (ESPAD, CBOS, SANEPID, WHO),
b) wiek inicjacji, dostępność substancji, nowe trendy (np. vaping, lean, smart drugs).
5. Rola szkoły w systemie wczesnego reagowania:
a) rola nauczyciela w rozpoznaniu pierwszych objawów,
b) sygnały ostrzegawcze w zachowaniu ucznia – kiedy się niepokoić,
c) współpraca z rodziną i specjalistami: lekarz pediatra, psychiatra, poradnia uzależnień,
d) interdyscyplinarne podejście do pomocy.
6. Procedury postępowania i działania wspierające:
a) co może, a co powinien zrobić nauczyciel (granice odpowiedzialności),
b) postępowanie w przypadku podejrzenia uzależnienia – od rozmowy po zgłoszenie,
c) zasady kontaktu z uczniem i rodzicem w świetle ochrony zdrowia i prawa,
d) wsparcie ucznia – indywidualizacja, adaptacja, bezpieczeństwo.
7. Profilaktyka oparta na dowodach:
a) co naprawdę działa – modele profilaktyki rekomendowane przez WHO, NIK, PARPA,
b) czego unikać w działaniach profilaktycznych (np. szokowanie),
c) przykłady skutecznych programów i materiałów medyczno-edukacyjnych.